18.10.2014

"Bacz, byś nie zgłupiał od mądrości swojej"


Filozofia zawsze budziła moją głęboką nieufność, a nawet niechęć. Na początku było to zwykłe uprzedzenie laika do nieznanej mu i nierozumianej przezeń dyscypliny. Kiedy już jednak zetknęłam się z tym przedmiotem (najpierw w liceum, potem na studiach) utwierdziłam się w przekonaniu, że nie ma on zbyt wiele wspólnego z prawdziwą nauką, ta bowiem bada rzeczywistość, podczas gdy filozof onanizuje się rozważaniami typu „Czym jest byt?” lub „Czy prawdziwe poznanie jest możliwe?”, nie osiągając wszakże nigdy intelektualnego ani duchowego orgazmu, lecz definitywnie grzęznąc na mieliźnie własnych rojeń.

Wirtualne kontakty z absolwentami tego kierunku również nie pomagają. Czego bowiem mogłabym się od nich dowiedzieć o otaczającym mnie świecie? Mogę co najwyżej dostać burę za „niewłaściwe” użycie takich terminów jak „logika”, „moralność” czy „prawda”. ;) Tiaaa... Rozmowa z filozofem to ciężka sprawa. Wiedzą mojej głowy nie napełni, będzie chciał za to wydrzeć prawo do domorosłego mędrkowania – bo przecież on to studiował, ja zaś jestem tylko amatorem. :)

Zdania na temat przydatności filozofii są podzielone. Jedni jej bronią, inni – wykpiwają. Faktem jest, że dawni myśliciele dali podwaliny pod powstanie prawdziwej nauki: starali się odkryć rządzące światem prawa, łączyli przyczynę ze skutkiem. Jednak i oni nie byli wolni od pokus kreowania rzeczywistości. Tym bardziej nie mogą od tego uciec dzisiejsi adepci filozofii, którzy zdają się być do szczętu zanurzeni w abstrakcji. Wymyślają lub przynajmniej modyfikują zastaną rzeczywistość, wprowadzając w dyskurs publiczny najrozmaitsze idee.




Odłóżmy jednak te ponure rozważania na bok. Filozofów można się bać, można ich nie lubić, ale można też im współczuć. Społeczeństwo zaetykietowało ich jako nieprzydatnych do niczego dziwaków, którymi być może i są, ale niekoniecznie z własnej winy. Prawdopodobnie część z nich nie umiała się w niczym innym odnaleźć, oddawszy zaś filozofii jeśli nie duszę, to przynajmniej rozum, muszą się jakoś dowartościować, choćby poczuciem wyższości nad zakorzenionym w przyziemności pospólstwem. I niech im będzie na zdrowie, byleby nie zamęczali nas swoimi oderwanymi od życia teoryjkami.

* * *

Pod poprzednim wpisem z wielkim nadęciem perorowaliśmy o oddawaniu czci Szatanowi. W ramach odprężenia proponuję Państwu lekturę pewnego uroczego opowiadania, którego treść zahacza zarówno o filozofię, jak i o konszachty z diabłem. Autorem jest jeden z naszych najdowcipniejszych pisarzy, znany z wysmakowanego języka i rozbrajającego poczucia humoru. Tekst został ściągnięty z Internetu i porównany z wersją książkową, która wymusiła wprowadzenie paru kosmetycznych poprawek. Bon appetit!




Kornel Makuszyński

MEFISTOFELES


Filozof pewien położył się na łożu i obrócił się twarzą do ściany, aby umrzeć; myślał biedak, że to tak łatwo. Filozof to jest zawsze człowiek naiwny, taki, który sądzi, że można umrzeć przez roztargnienie albo wtedy, kiedy się komu podoba. A to nieprawda.

Umrzeć wolno człowiekowi, który tego nie chce. Można ominąć to prawo, chcieć i powiesić się, ale przecież filozof nie będzie się wieszał, jak byle jaki rozsądny człowiek.

Oto filozof ten przeszedł wszystko piekło ziemskie. Był pełen wiedzy, jak encyklopedia na raty; miał loty górne i spadał, zaplątawszy się w druty telefoniczne; miał pomysły ogromne, ale nie mógł znaleźć wydawcy; wiedział tyle, ile nie wiedział żaden z jego współczesnych. I nie zdało mu się to na nic. Więc przyszła na niego najpierw zgryzota i smutek, a potem melancholia, nieskończona melancholia, stworzenie, które powiek nie ma u oczu, melancholia, wychudła utrzymanka poetów, kuzynka nocy i śmierci.

Filozof siadywał w wypłowiałym fotelu i patrzył przed siebie. Na oczach miał mrok, który się w nie sączył z mózgu. Przyszła na niego bezwładność, a pierś mu gniotło coś niezmiernie ciężkiego, czego nie mógł zepchnąć ostatnim wysiłkiem chudych, wyschłych ramion, które były już tak chude, że nieraz nocą fosforyzowały w nich stare kości.

Filozof martwiał w swoim fotelu. Ile razy podchodziła ku niemu dobrze skrojona świadomość rzeczy, obracał się do niej tyłem z tą nieskończoną pogardą, która cechuje mędrców. (Wszak i Sokrates obracał się często tyłem do świata).

Chciał zwiędnąć tak i usnąć, aby się nie zbudzić, co się okazało rzeczą niewykonalną ze względu na trzepanie dywanów na gankach kamienicy, w której, jak wypłowiała lwica w klatce, zamknięta była dusza filozofa.

Dziś upił się melancholią jak fałszowanym winem i spowiadał się jej. Oto uczynił wiele i nie dokonał niczego. Życie zdało mu się jak wąska przestrzeń pośród wysokich, odrapanych murów, nie szanowanych bynajmniej przez psy i ludzi co gorzej wychowanych. Przeszedł przestrzeń i w ciemności o mur uderzył głową, tą głową, która była jak magazyn, jak spichlerz, co się przed szczurami ostał.

Zwątpienie zezowate i natarczywe podeszło ku niemu.

Filozof zwiesił głowę i milczał.

— O czym milczysz? — zapytało zwątpienie.

— O śmierci…

— O śmierci… — powtórzyło bardzo suchotnicze echo nie zamiatanego od urodzenia pokoju.

Filozof postanowił umrzeć.

I tak trwał w tym postanowieniu, a ono w nim. Dreszcz po nim przeszedł od czasu do czasu, rozpacz drapała go w plecy. Nie miał na świecie niczego, niczego nie chciał od życia.

— Nie ma ratunku! — rzekł sobie filozof — niechaj mi życie poda czarę z cykutą.

Ale życie to nie jest kelner – i filozof trwał dalej w postanowieniu swoim.

— Śmierć — mówił filozof w pustkę – jest kroplą ostatnią. Gorycz napełniła mnie po brzegi, a przeto umrę.

Rzekł, złożył starannie na krześle ubranie i położył się, aby umrzeć.

W łóżku rozparła się samotność.

— Posuń się — rzekł filozof — ja będę umierał…

Leżał tak już dwa dni — i nic.

W mózgu czuł wir, który zaczął szaleć. Z powały padał mu na oczy jakby czarny śnieg; w ustach czuł czczość i nudę. Coś w nim drgnęło.

— To śmierć — pomyślał filozof.

— To ja — obruszył się żołądek i warknął.

Więc się biedny, zbankrutowany filozof wpatrzył w sufit i czekał.

Pająk ogromny krążył nad nim i snuł sieć. Na dworze padał deszcz i noc w zabłoconych butach, ociekająca wodą, tłoczyła się do przybytku śmierci. Chciał jej bronić wstępu, wołał coś w stronę drzwi biedny filozof, ale go odsunęła brutalnie i zasypała mu ciemnością oczy.

Jęknął tylko i obezwładniał.

Leżał tak długo i słuchał. Noc włóczyła się po izbie, łaziła po półkach, bo skrzypiały jak pod czyimiś stopami, szeleściła kartkami książek, dzwoniła palcami o szyby. Słyszał jej kroki: chodziła miarowo, jak człowiek, który się zamyślił i chodzi cicho. Widocznie przystanęła obok łóżka; schyla się i zimnymi rękoma wodzi po twarzy.

Pot mu wyszedł na czoło.

Zaszeleściła jak powiew:

— To ty?...

— Ja jestem… Umieram…

— Nie umrzesz.

— Muszę…

— Nie umrzesz; będziesz żył jeszcze długo….

— W męce?!

— W męce… Nie krzycz tak głośno! W męce będziesz i nie znajdziesz tego, czego szukasz.

— Ooo!… Ooo!…

— Nie znajdziesz…

Zaczęła chodzić miarowymi krokami. Przystanęła na chwilę, kiedy w oddali zaczął dzwonić zegar na jakiejś wieży; liczyła pewnie swój czas, albowiem wczoraj zarżnięto w kamienicy ostatniego koguta.

A filozof coś postanowił.

Wstawał blady z łoża boleści i chwiał się na nogach, koło których jaki głupszy powój mógłby się snadnie owinąć, wziąwszy je za dwie tyki. Zapalił świecę i szklanymi oczyma rozejrzał się dokoła.

Noc. Cisza…

Noc, zmrużywszy oczy przed światłem, przesiąkła przez szyby i wyciekła za nie. A on wyglądał strasznie: siedział w koszuli jak w całunie trupim i z wytężeniem wpatrywał się w karty jakiejś potwornej księgi, po których skakały, jak pchły, czarne litery. Chwila była okropna. Wszystka krew uciekła mu z twarzy, włosy miał rozwiane i brudną koszulę. Czytał coś półszeptem i podnosił się jednocześnie z fotelu. Aż za chwilę szept stał się krzykiem jakby mordowano rzeźnika. Filozof stał wspaniały w krwawym świetle dychawicznej świecy, która czyniła ostatnie wysiłki, aby z siebie cokolwiek wydobyć światła. Filozof ręce wyciągał sztywnie w górę i wołał, wołał, jakby kogoś na ratunek.

Filozof zaklinał diabła.

Chwila tej strasznej ciszy, która poprzedza rzeczy wielkie; wszelki krzyk i szmer wszelki stanęły w cieniu z otwartymi na poły ustami, nie śmiejąc siebie dokończyć. Zdawało się, że komnata jest ogromnym wnętrzem dzwonu, w którym do brązowych ścian tulą się echa konające i w którym serce, od nagłych rozgrzane uderzeń, umarło i stało się sztywnym.

Była chwila takiego oczekiwania, które mrozi krew w żyłach, jeżeli człowiek nie ma zwapnienia aorty; tego czekania, że tak powiem, w trumnie, zanim uderzą młotkiem w gwóźdź ostatni; tego oczekiwania, którego mękę przeżywa człowiek przed otwarciem testamentu ciotki, która się między mumie przeniosła.

Straszna chwila — i drugiej takiej nie mógłby przeżyć filozof czcigodny, pod którym nogi, z rzadka obrosłe, drżały, jakby nie wiedząc, co właściwie innego w sytuacji takiej z sobą uczynić. Filozof patrzy, sam nie wiedząc gdzie, wzrokiem, który był gotów na przyjęcie diabła. Zaprawdę, był to wzrok szatański.

Aż nagle… och!… serce filozofa poderwało się z miejsca jak spłoszony zając – nagle ozwał się w kącie suchy trzask. Ktoś niewidoczny potarł zapałkę o pudełko… Przeto świeca filozofa targnęła silniej trzewiem z nici i rozbłysła jaśniej. Filozof ani drgnął, tylko nogi pod nim drżały lekkomyślnie na rachunek własny.

Z mroku zakurzonego kąta wyszła przepyszna postać. Trochę z oberwańca, trochę z arystokraty. Senatorski, pyszny nos, rozstrzelone, zamglone nieco oczy. Brwi pięknie zrosłe nad czołem. Wysoki, chudy, bardzo wymizerowany pan. Strój mocno zaniedbany, atłasowy i niegdyś może czarny. Szpada u boku niepomiernie długa na powiązanych w guzy jedwabnych sznurkach. Zadzierżyste obuwie, wykrzywione histerycznie, choć nie bez pewnego rodzaju pijackiej fantazji.

Figura rozdęła nozdrza i z politowaniem obejrzała się po pokoju; potem zwróciła się w stronę filozofa, którego noga lewa nie wiedziała, co czyni prawa.

Podszedł bliżej i wziął się pod boki.

— Pan mnie prosił o przyjście?

Filozof dobył z siebie jakąś zbankrutowaną resztkę głosu:

— Ja, panie.

Figura zrobiła grymas.

— Pan nie mógł wybrać lepszej pory? Czas jest psi.

— Umierałem…

— To trzeba było umrzeć; któż panu przeszkadzał?

— Nikt; ja właściwie chciałem, ale nie mogłem umrzeć.

— Chciał pan, ale pan nie mógł… Niech pan usiądzie i niech się pan okryje kołdrą; zimno jest, a pan tylko w koszuli.

Filozof posłusznie spełnił zlecenie, potem usiadł.

Figura, usiadłszy również, patrzyła na niego znudzona:

— No i cóż?

Filozof spojrzał śmielej.

— Powiem, tylko z kim mam…?

— Mefisto! Mógłby pan być tyle bystry, żeby mnie poznać. Łażę po wszystkich wariatach.

— Mefisto!…

— A tak… Każda chórzystka poznałaby mnie od razu. A czymże pan jest z przeproszeniem?

— Filozof.

Mefisto jakby połknął muchę.

— Jeszcze jeden? No, i czegoż pan?

— Przecież pan chyba wie…

— Nic nie wiem, nic nie wiem. Niech się pan streszcza i mówi prędko, bez przenośni i bez kwiatów! Mój czas jest drogi.

Filozof zaparł dech w piersi, a potem:

— Ja,. widzi pan, jestem zbankrutowany filozof… Jak by to panu powiedzieć, zupełnie jak Faust…

Mefisto gwizdnął na temat z Boity.

— Patrzcie! jak Faust!…

— Tak, panie, jak Faust. Zupełnie jak on.

— Ile pan ma lat?

— Siedemdziesiąt.

— Ładny wiek… I nie może pan umrzeć?

— Chciałem.

— Przecież tyle jest środków.

— Jestem filozof, panie…

— No i cóż?

— Filozof nie umiera, jak diurnista, co się kocha nieszczęśliwie. A zresztą, ja uprawiam zawodowo optymizm.

— Słusznie… Słusznie…

Mefisto patrzył bezczelnie.

— I czego pan chce?

Filozof zrobił gest teatralny:

— Młodości! Życia! Powrotu!

Mefisto wziął się za boki i z zadowoleniem rozparł się w fotelu.

— Czy podobna?! Młodości?!…

— Tak, i życia, i powrotu!

Filozof szalał.

— I za to pan daje?

— Pan nie wie? Duszę!

Mefisto skrzywił się z politowaniem.

— Czegoś lepszego pan nie ma?

— Co takiego? — zdumiał się filozof.

— No, czegoś lepszego?

— Nie rozumiem pana. Daję to, coś pan zawsze brał i co mam w sobie najlepszego.

Mefisto się niecierpliwił.

— Bynajmniej, kochany panie. Pan myśli, że dla mnie dusza to taki nadzwyczajny ananas, a pan się myli. To dobre dla pańskiego biografa albo dla reportera, który doniesie o pańskiej śmierci. Co ja zrobię z pańską duszą? Wierzy pan w piekło?

— Nie…

— No, widzi pan! I czegóż pan chce, do stu diabłów? Co z pana za filozof?

Filozof chwycił się za głowę.

— Jak to? Więc co pan właściwie robi?

Mefisto skrzywił się wesoło.

— Kto? Ja? Robię to, czego by nie robił nikt, gdyby robił to, co ja robię.

— Pan drwi… Pan zawsze drwił.

— I teraz, filozofie, widząc, że się pan kurczy jak wielka własność szlachecka. A pan mnie nudzi.

Filozof miał minę złą.

— Więc panu nic po duszy?

— Nie mam magazynu tandety.

— I pan mnie nie odmłodzi?

— Nie jestem obowiązany. Idź pan do fryzjera.

— Więc po co żeś pan przyszedł?

Mefisto był poirytowany. Spojrzał na filozofa jak na wariata.

— Pan się pyta, po com przyszedł? A czemuś się pan darł jak niemowlę, jakby panu zęby rwali? Co mnie to obchodzi, żeś pan zbankrutował razem ze swoim systemem? Co to w ogóle kogo obchodzi? Przyszedłem, bo takie już mam niemądre przyzwyczajenie. A pan pewnie myślał, że ja panu na poczekaniu sprokuruję młodość i piękną kobietę na pociechę nowego życia. Nie, panie, ja nie jestem stręczyciel…

— Aleś pan niegdyś stręczył…

— To pana niech nie obchodzi Zresztą inne były czasy, inni ludzie. A co pan jest?

— Jak to co?

— Zlepek, zdrutowany garnek; powywracał pan do góry nogami to, co stało na głowie, i zdawało się panu, żeś dokonał wielkich rzeczy. Płodził pan filozofię na temat końca nosa. Zdawało się panu, żeś pan zrobił rewolucję, a pan jest błazen.

Filozof zgrzytnął wspomnieniem zębów:

— Panie!

Mefisto się tymczasem rozsierdził.

— …Jęczał pan, udawał pan prawowiernego, czytał pan „Głos Organistów”. I za to zrobili pana suplentem. Czyż nie tak? No, niechże pan powie? Czyż nie tak?

Filozof spokorniał.

— Nie szło, więc pan stanął na głowie, tłukł pan głową o mur, wrzeszczał pan wniebogłosy i groził pan końcem świata. Coś pan tym pewnie wytargował. Ma pan jeszcze tę czerwoną krawatkę?

Filozof skłonił głowę na piersi.

— …A widzi pan. Na starość pan filozofem został. Myśmy już takich widzieli… Mełł pan otręby jak wiatrak, co kto gdzie panu nasypał w gardło. Pan myślał, że duszę można obracać na rożnie jak kurczę i polewać zgniłym sosem. A tak nie można… Zresztą, proszę pana! Takich jak pan jest milion. Byle idiota kładzie teraz mokry parasol do łóżka, a sam staje w kącie i myśli, że już filozofem został. Co pan wie? Platona pan umie na pamięć? Ja także. I to już wszystko?

— Napisałem traktat…

— O czym takim?

— O moralności kłamstwa.

— Pan?

— Ja…

Mefisto spojrzał niechętnie.

— Więc to pan spłodził… A ja o ten traktat podejrzewałem jeszcze marniejszą figurę. Pański traktat? Poza na rewolucyjność, gadanie bez przekonań, filozofia bez kręgosłupa, rzecz przy tym tchórzliwa, szablon i nędza. Ohydna prawda wyłazi z pańskiego kłamstwa, jak wnętrzności z rozprutego żelaznego brzucha, ta podła prawda, która tylko dlatego chodzi naga, bo jest żebracza i nie ma się w co przyodziać. Głupia prawda, filozofie!

— Pan się diablo uprzedził, Mefistofelu…

— Nie, kochany panie, tylko pan pochodzi z tej czeredy, która szpik ma w kościach wyschły do cna i nie widziała nigdy słońca. Pan się, filozofie, wywodzi z tego ohydnego tłumu, który dusze powyciskał jak cytryny, tak, że zgniłe są, pomarszczone i żółte. Niekształtną pałubę z życia sobie pan zrobił na starość i czci pan bałwana. Pan nie umiał być lekkomyślny nigdy i w niczym. Szaleństw od pana się już nie żąda. Pan, drogi filozofie, nie miał odwagi skoku, pan wciąż tylko pełzał, gryząc ziemię jak gad. A to może dobre dla chwały niebieskiej, po odpowiednim nawróceniu się, dla uczynienia zadość formalnościom. Dedalom i innym takim aeronautom wstęp do nieba wzbroniony.

Spojrzał na filozofa spode łba.

— Pana to dziwi, co ja mówię, nieprawdaż?

— W istocie…

— Nic nie szkodzi… Cieszy mnie, że pana jeszcze cokolwiek dziwi. Człowiek, który się już niczemu nie dziwi, ma pewnie znieczulony mózg. Paralysis… A widzi pan, ja to mówię, gdyż ja jestem stary romantyk. Na tym wykrzywionym obuwiu mam jeszcze pył z lepszych dni… Widzi pan — o! szpadę jeszcze noszę, bo mnie to bawi, tak bawi mnie i przypomina mi rzeczy milsze ponad wszystko. Miałem swoje piękne szaleństwa, a teraz żyję wspomnieniem, poezją wspomnień i poezją szaleństw, po których mi nie zostało nic, prócz tej długiej szpady i tego koguciego ogona, co mi się nad czołem chwieje…

Skłonił głowę na piersi i zamyślił się. Długie nogi wyciągnął przed siebie i milczał długo. Potem, odetchnąwszy, zaczął mówić ciszej i jakby ze smutkiem:

— A wie pan co? Nie powinienem tego mówić, ale mnie pana żal… Mnie wszystkich żal, wszystkich zmarnowanych pysznych głów, wszystkich tych dusz, które by mogły jak latarnie morskie świecić na fundamencie skał, a świecą zgniłym próchnem, które obnoszą nocami, bo się wstydzą dnia. Ot, Lucyferowie z prowincji! I pana mi żal… Ale pan w sobie nie ma nic, no nic!… Żeby jaki łachman, w którym chadzał niegdyś poeta czy rycerz. Nic… nic… Mumia pan jest, zawinięta w śmiertelne zgło — mumia, z tych, które życie sobie fabrykuje do swojego muzeum. Pan i panu podobni jesteście jak ryby nasolone filozofią, aby nie było czuć zgnilizny. Jesteście liście, które w błoto spadły. A to już wstrętne… Bo widzi pan filozofie, ja mam swoją poezję i dlatego żal tak przeze mnie w twoją stronę złorzeczy. Wspomnienia mnie kolą w oczy, jak gdybym w słońce patrzył! Ot, i na co mi przyszło!… Niech pan sam powie! Włóczę się jak nędzarz, co majątek stracił, i nie mogę na nic patrzeć bez żalu…

Głos mu bardzo drżał.

Filozof spojrzał na Mefistofela zaciekawiony. Zdawało mu się, że w tym niezmiernie miłym, dźwięcznym głosie zadrgały łzy. Chciał zagadać, ale Mefisto położył sobie rękę
na oczy i tak trwał.

— Lascia, ch’io pianga… — szepnął z patosem, jak stary aktor.

Chwila ciszy, jakiejś bardzo pięknej ciszy, która nie śmie odetchnąć, byle tylko uszanować milczenie.

Mefisto brzęknął szpadą.

— Melancholik jestem… Melancholia mnie gryzie jak rdza moją szpadę. I oczy  mnie od czasu do czasu pieką. Płakał pan kiedy?

— Nigdy…

— To źle. Ja płakałem, może być dlatego, że mam trochę kobiece usposobienie, a może i dla czego innego. Wtedy zwykle czytam Danta. To mnie uspokaja, kiedy po raju z Dantem błądzę…

— Pan tak poezję kocha?

— Kocham! Sam jestem trochę poeta, podobno stylowy nawet. Wydzwaniałem niegdyś rymy szpadą, że mi wiersze spływały krwią. Lubiłem awanturę piękną, złocistą, bajeczną awanturę, która niepokoiła noc i ludzi, szaleństwa do niczego niepodobne… Zdawało mi się nieraz, że jak rycerz trubadur szaleję pięknie… Co mówię! Jak św. Jerzy! O, filozofie! Śpiewałem madrygały i całowałem róże… Wychował mnie wiek, który piersi miał szerokie, wiek, co na mieczu spał i na lutni. Piękny wiek… Tak jest! Kocham poezję i wściekłość mnie bierze na myśl, co ze mnie zrobił taki gbur Marlowe lub inny jemu podobny. A wy? Wy wszyscy jesteście suchotnicy i dlatego znieść was nie mogę, antypodów własnego myślenia, manekinów, rafinowanych fałszerzy wartości wszelkich.

Filozof spojrzał smętnie, jak dziecko.

— Nie ma nadziei?

— Żadnej, filozofie. Będzie gorzej. Wszystko jest jałowe i wszystko jest mdłe; nie macie płuc ani nie macie serc, macie mózgi i macie żołądki. To miało walor , kiedy trzeba było zakuty plebejski tłum namówić do powrotu w rzymskie mury. A dziś? Gdzie są wasze serca? Imitacje, szczątki, wspomnienia serc?! Jesteście jak automaty w muzeum woskowych figur, najmądrzejszych, jakie były kiedykolwiek. I płodzicie w dalszym ciągu, ludzie bez fantazji, dla zachowania gatunku, który by należało zachować w spirytusie…

— Tak… — jęknął filozof.

— Niech nie życie stwarza was, lecz wy stwarzajcie życie. Bezczelnym trzeba być, aby cię nie zagłuszył grzmot, byle dzwon, byle krzyk. Urodzić w sobie trzeba odwagę, aby ci nie drżały nogi, filozofie, jak w chwili, kiedyś mnie ujrzał… Filozofia? Powieś najpierw ją, a potem siebie. Mózg ci rozcieńcza i pęta ci nogi. Filozofie! Czy byś potrafił, na przykład, na moim płaszczu wznieść się ze mną w chmury?

Filozof milczał.

— A widzisz… A byli tacy, co latali i ocierali się o gwiazdy i myli zbrudzone w szynkowni ciała w powodzi słońca. Byli tacy i byli piękni. Wznieś się tak, a będziesz pierwszy wśród pierwszych. Ty myślisz, że idziesz na czele, a ty tylko uciekasz, filozofie. To nie nietzscheanizm. Tak jest! Uciekasz przed wszystkim, a szczególnie przed tą hołotą, która się tobą bawi, bo jej jesteś potrzebny. Ty jesteś dla niej pajac i nic więcej. I rozpacz cię dlatego żre i umrzeć chcesz – tchórz pan jest, kochany panie…

— Tchórz, powiadasz?

Filozof mówił bezdźwięcznie i bardzo cicho.

— Tak, tchórz. Podłości i szarzyźnie pluje się w pysk i nie robi się dyskusji. A ty uciekasz. Niech ktoś w tłumie krzyknie, a ty podnosisz połę chlamidy i gubiąc złote myśli, uciekasz jak stary jeleń. Czy ustąpiłem kiedy tłumowi? Nigdy. I tłum mnie za to czci, a ja nim gardzę. To nie jest arystokratyzm, to filozofia, która siebie czcić każe i bóstwa w sobie szuka. Ale tobie tłum jest potrzebny. Ty, nawet uciekając, starasz się nie zginąć tłumowi z oczu. Chcesz, aby cię tłum widział. Nie miałeś nigdy odwagi samotności, a to jest wielka odwaga.

Mefisto westchnął ciężko i na gardzie szpady wsparł obie ręce.

— Tak… tak, filozofie, rzeczy są przykre. Stwórz sobie tedy romantyzm i szalej. Wtedy będziesz piękny. Szalej! Szaleństwo jest czymś pod słońcem najpiękniejszym, jak burza, jak wulkan, jest wyzwoleniem duszy, jest hymnem krwi i serca. Niszcz i łam, aby ktoś mógł budować, jeśli ty już nie zdołasz. Może kto zbuduje Babel?… Kto wie?… A potem odejdź w samotność…

Spojrzał na filozofa, który jakby zastygł w bólu; więc Mefisto głos podniósł :

— …albo ukochaj, ukochaj coś do szaleństwa! Nie kobietę! Szkoda czasu i atłasu, który jej kupisz na suknię. Z kobiety uczyń sobie epizod, jeden akt wesoły, piosenkę, pijaństwo nocy po dniu, w którym znużyłeś duszę, bo inaczej stracisz to, coś zdobył. Każ jej odejść w chwili stosownej…

Filozof patrzył na niego i nie słyszał już nic. Twarz miał Mefisto zmęczoną bardzo i gorzko uśmiechniętą.

Przez okno tłoczył się brudny świt, bezbarwny i nędzny.

Mefisto powstał.

— Ja pana pożegnam…

— Już?

— Już! Dzień wstaje.

Filozof spojrzał przez łzy.

— Jak to – i nic?

— Cóż ma być?… Chociaż żal mi pana. Nawet bardzo mi pana żal. Nie odmłodzę pana, bo to żaden interes dla mnie, dusza pańska przyda się psu na buty, ale coś bym dla pana chciał uczynić.

Zamyślił się, szeroko rozkraczywszy nogi. Filozof patrzył błagalnie w oczy jego, jak zgłodniały pies.

— Widzi pan, ja mam trochę wpływów, filozofie, więc jedno panu zrobię. Postaram się o to, abyś pan został docentem prywatnym na uniwersytecie. Zgoda?

Filozof się zatoczył i nie mógł wymówić słowa.

Mefisto skinął mu ręką, podniósł kołnierz czarnej niegdyś peleryny i rozpłynął się w kącie w mgłę.

Filozof stał jak słup soli bydlęcej.

Zdaje się, że myślał ciężko. Pot mu spływał wielkimi kroplami z czoła.

Potem się powiesił na klamce.

O, filozofie!…

35 komentarzy:

  1. Czcigodna Kiro
    Dziękuje za wykpienie wszystkich durniów, poświęcających się szukaniu podobieństw i różnic między bytem, niebytem i odbytem, a natchnienia szukających w tym ostatnim, bo to wśród ludzi postępu teraz modne. Cieszę się że i Ty doceniasz twórczość mistrza Kornela.
    A słowa:
    "Zlepek, zdrutowany garnek; powywracał pan do góry nogami to, co stało na głowie, i zdawało się panu, żeś dokonał wielkich rzeczy. Płodził pan filozofię na temat końca nosa. Zdawało się panu, żeś pan zrobił rewolucję, a pan jest błazen."
    chyba najlepiej podsumowują co bardziej idiotyczne poglądy, z którymi nie polemizowałem przez szacunek dla samego siebie.
    Dziękuję i pozdrawiam serdecznie.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. @ Stary Niedźwiedź

      Przed śp. mistrzem Kornelem Makuszyńskim mogę tylko chylić czoło w uznaniu dla jego ciętego, a zarazem eleganckiego dowcipu. Był to jednak człowiek z innej epoki. Idę o zakład, że gdyby miał okazję zapoznać się z intelektualnymi wybroczynami DZISIEJSZYCH filozofów czy etyków, to mógłby doznać nie kolki ze śmiechu, lecz załamania nerwowego.

      Pozdrawiam.

      Usuń
    2. @ Kira
      Załamania nerwowego mistrz Kornel mógłby doznać, czytając wypociny degeneratów pokroju Petera Singera czy Środy. Bo mające już swoją historię brednie debili, negujących na przykład realnie istnienie otaczającego nas świata, wyśmiałby nie gorzej, niż w zacytowanym przez Ciebie opowiadanku.
      Pozdrawiam serdecznie.

      Usuń
    3. @ Stary Niedźwiedź

      Jeśli ktoś neguje istnienie otaczającego nas świata, to tym samym wyklucza wszelką dyskusję na temat zachodzących w tym świecie procesów lub dręczących go problemów. Takiemu człowiekowi pozostaje już tylko pisać książki science fiction. Jeśli będzie miał talent, to szybko zbije na tym niezłą i w dodatku całkowicie realną kasę.

      http://pl.wikipedia.org/wiki/L._Ron_Hubbard

      Usuń
    4. @ Kira
      Mam nadzieję, że zacytowanie Twoich słów:
      "Jeśli ktoś neguje istnienie otaczającego nas świata, to tym samym wyklucza wszelką dyskusję na temat zachodzących w tym świecie procesów lub dręczących go problemów. Takiemu człowiekowi pozostaje już tylko pisać książki science fiction."
      jako komentarz do wypisywanych na twoim blogu idiotyzmów, nie będzie złamaniem Prawa kiry.
      Pozdrawiam serdecznie

      Usuń
  2. Mam w rodzinie utytułowanego filozofa płci żeńskiej. No , nie powiem - nie jest to kuzynka, z którą się najlepiej dogaduję:). Jakoś tak czasem mam wrażenie, że unosi się pięć centymetrów nad ziemią. Gdy opada na poziom , po którym stąpamy my- prozaiczni śmiertelnicy- bywa fajna i nawet rzeczowa. Byle nie pozwolić jej zboczyć na ulubione tematy.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Wydaje się być niegroźna. :)

      Usuń
  3. Filozofia miała sens, kiedy reszta nauki raczkowała i wyjaśniała niewielki zakres świata. Dawni filozofowie stworzyli tyle sensownej teorii, ile się dało. Obecni filozofowie to bydło, które trzeba tępić.
    Makuszyńskiego nie przeczytałem, bo za długi.

    OdpowiedzUsuń
  4. "- co czułeś?...
    - niech pomyślę...
    - nie myśl!... czuj!... palec wskazuje Księżyc, ale gdy skupisz się na palcu, stracisz cały niebiański blask Księżyca"...
    /"Wejście smoka", scena rozmowy mistrza z uczniem/...
    ...
    filozofia to werbalne myślenie, myślenie słowami, które samo w sobie jest pozytywną wartością pod warunkiem, że znajduje się na swoim, przynależnym mu miejscu, że stanowi jedynie pomocnicze narzędzie... ale jeśli pozwolimy się zdominować słowom, mamy tylko słowa, tracimy zaś to wszystko, co stanowi treść życia... nie pytaj mnie jednak, co stanowi treść życia, bo odpowiedź słowami nie istnieje... gdy szukasz odpowiedzi na to pytanie, przestań myśleć /werbalnie/, tylko po prostu czuj i odpowiedź pojawi się sama...
    pozdrawiać :)...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Sympatycznie piszesz o tym palcu i niebiańskim blasku Księżycu, ale trzeba powiedzieć prawdę: filozofowie są groźniejsi niż Ebola.

      Usuń
    2. @Dibi...
      przykład z palcem i Księżycem można zastąpić pewnym, być może bardziej czytelnym, żartem rysunkowym Mrożka:
      siedzi koleś nad talerzem zupy i dywaguje: "po co ta zupa? dlaczego ta zupa?"... a gdy pojawia się dłoń, która ten talerz zabiera, gość podnosi wrzask: "zaraz, ja jeszcze nie zjadłem!"...
      ...
      a porównanie z Ebolą nie wydaje mi się do końca trafne, bo obronę przed filozofami już dawno wynaleziono i co najważniejsze, nie kosztuje ona ani grosza...

      Usuń
  5. "Uczniowie i wyznawcy… Co robi większość z nich?
    Czci czajniczek zamiast pić herbatę."
    Spora część filozofii opiera się na konkretnej, strukturalnej analizie tematów, którymi się zajmuje. Wymaga umysłowego treningu, będąc daleką od intuicyjnego, zwulgaryzowanego pojmowania "filozofowania".
    Jakiś odsetek filozofów parał się jednocześnie matematyką, włączając w to kilku naprawdę znanych;)
    Nie jestem żadnym filozofem.
    Ale wystarczy liznąć nieco informacji, aby w przedstawionym powyżej kontekście zbyć łagodnym uśmiechem uwagi laików dotyczące "nienadawania się" lub nieprzystawalności teorii filozofów do rzeczywistości.
    Anty

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. @ Anty

      Masz rację, jestem laikiem. Liznęłam odrobinę filozofii w trakcie edukacji i wzdrygnęłam się z niesmakiem. Filozofów oceniam po szurniętych wypowiedziach niektórych z moich dawnych dyskutantów. Tylko co mogę z tym zrobić? Czy mógłbyś mi w kilkunastu zdaniach przybliżyć jakąś "filozoficzną teorię", która nie byłaby oderwana od rzeczywistości?

      Usuń
    2. @Anty...
      odezwij się do mnie jakoś mailem... mam do Ciebie drobną sprawę /niezwiązaną z tematem tego posta/, a nawet dwie...

      Usuń
    3. @Kira
      Mam strasznie mało czasu ostatnio. Słyszałaś może o filozofii nauki?
      Przykłady?
      O często stosowanej w praktyce teorii falsyfikowalności Poppera:
      http://pl.wikipedia.org/wiki/Karl_Popper
      Albo o raczej trudno poddającej się kwestionowaniu teorii paradygmatu Kuhna:
      http://pl.wikipedia.org/wiki/Paradygmat

      @Piotr
      Niedługo się pewnie odezwę.

      Anty

      Usuń
    4. @ Anty

      Dzięki za info.

      Usuń
  6. Człowiek bez filozofii, czyli nauki o sposobach rozumienia świata, będzie tylko sprawnym trybikiem. Oczywiście były i wciąż są systemy, w których "porządny obywatel" nie powinien się zastanawiać co i dlaczego, tylko konsumować papkę podsuwaną przez tych, "którzy już wiedzą". Cenię filozofię, a osoby pogardzające tą nauką stawiam w jednym rzędzie z idiotami wylewającymi pomyje na historię. No bo po co nam historia? Wykształcić do korpo, na politechnice na "złotą rączkę" czy do koncernu na specjalistę, ale zajmować się tym, co było??? Niby bezsens, prawda? Po co to komu? Tyle że człowiek, który nie zastanawia się nad swoją przeszłością jest taką samą pacyną, pajacem w rękach innych jak ten, który nie myśli skąd, po co i dlaczego.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Myślę, że główny problem polega nie na pogardzie do filozofii tylko do filozofów czy może raczej do osób "uprawiających filozofię ".Swego czasu miałam na studiach filozofię marksistowską (co dla mnie jest rodzajem oksymoronu ) prowadzone przez kompletną idiotkę , nieinteligentną do tego, która kompletnie gubiła się w tym wszystkim. Ponieważ inne egzaminy w tej sesji zdałam w zerówce miałam miałam sporo czasu , by zagłębić się w filozofii niemarksistowskiej i nawet sprawiło mi to sporą przyjemność. W przeciwieństwie do wykładów, które w wykonaniu szefowej mojej pani adiunkt były w stanie obrzydzić filozofię każdemu. Jeden wielki bełkot. Tak więc zapewne kontakty z takimi "myślicielami" rzutują na nasz stosunek do nauki i pozwalają wyciągnąć fałszywe wnioski

      Usuń
    2. @ An-Ka
      Niestety Twój odbiór filozofii, tej postępowej niczym pewna odmiana paraliżu, to nie czas przeszły dokonany. Mało to jest w realu i wirtualu różnych degeneratów, takich jak Peter Singer czy Magdalen Środa? Oraz zwykłych debili?
      Pozdrawiam serdecznie.

      Usuń
    3. @An-Ka
      Oczywiście, że marny wykładowca to problem. Nawiązując do poprzednich dyskusji, w LO miałem nauczycielkę, która z "Pana Tadeusza" uczyniła zmorę (rzekomo była to jej ukochana książka). Tak więc zamiast nas zarazić, totalnie zniechęciła na długie lata.
      Marny wykładowca jest w stanie zniszczyć najlepszy przedmiot.
      A drugi problem, który poruszyłaś, to odpowiedź na pytanie, czy mamy do czynienia z filozofią, czy ideologią? Filozofia zadaje pytania i otwiera pole do dyskusji. Ideologia zakłada, że zna już najlepszą odpowiedź. Czy gender, a kiedyś marksizm to filozofia, czy ideologia? :)
      Wracając do mojej notki: na studiach były głosy mówiące: po co nam prawo rzymskie, historia prawa, filozofia, prawoznawstwo, doktryny itd. Czy nie lepiej uczyć się przydatnych gałęzi? Tylko moim zdaniem wtedy wychowujesz trybika do prawniczego korpo, a nie prawnika. Prawnik, który nie zastanawia się nad pozytywizmem, prawem naturalnym, normatywizmem, to tylko sprawny gość do wynajęcia. Człowiek, który nie wie (brak prawa rzymskiego) skąd wzięły się poszczególne instytucje, tak naprawdę nie ma podstaw ani horyzontów. Dobrze wyspecjalizowany idiota. Stąd będę bronił tak mało owocujących nauk jak filozofia czy historia.

      Usuń
    4. @ Celsus

      Co do znajomości historii - pełna zgoda. Ale żeby utożsamiać filozofię z nauką samodzielnego myślenia??? To co, ci, którzy nie liznęli nigdy filozofii, są "trybikami"??? Naprawdę uważasz, że ci wszyscy ludzie, którzy srają na system, wyrabiają w sobie własny system wartości, kwestionują zastane zasady, musieli naczytać się filozofów? :) A może "trybikiem" nazywasz tego, kto niczego nie kwestionuje albo kwestionuje bardzo mało, bo uważa, że wszystko jest OK?

      Jeśli na powyższe pytania odpowiesz "tak", to ręce mi opadną. Moim zdaniem mylisz filozofię z uduchowieniem, intelektem, predyspozycjami psychicznymi.

      Usuń
    5. @Celsusie - powtarzasz na temat prawa dokładnie to co moje dziecko !!!! Tak samo w medycynie można by twierdzić, że nie jest przydatna nauka fizjologii czy biochemii !!!

      Usuń
    6. @Kira
      Znam ludzi, którym wyrządzono wielką krzywdę posyłając ich do szkoły maturalnej lub (o zgrozo) na studia. Mają oni ogromne umiejętności manualne, są świetnymi fachowcami i krzywdą dla nich jest robienie z nich intelektualistów.
      Jeżeli ktoś nie czuje potrzeby poszukania odpowiedzi na pytania "skąd", "dlaczego" czy "po co", to szkoda czynić mu krzywdę. Nic na siłę. Natomiast jeśli aspiruje się do pewnej grupy, to wypada mieć nieco szersze horyzonty. Intelektualista to nie sprawna maszynka. Prawnik bez teorii prawa czy filozofii dla mnie jest tylko wyrobnikiem, a nie prawnikiem. Lekarz bez etyki? Co najmniej dziwne. Do wygrania sprawy spadkowej czy przeszczepu etyka nie wydaje się być konieczna, ale bez niej trudno mówić o człowieku wykształconym, a łatwiej o maszynce lub trybiku.
      "Srać na system" można w kiblu w schronisku górskim, a i to tylko przez chwilę :) Żyjąc w społeczeństwie, korzystając nawet z internetu, nie sposób się całkowicie wyalienować.
      Własny system wartości? Oświecenie? Z nieba spada? Każdy z nas korzysta z doświadczenia innych. Jednym wystarczają rodzice, innym wystarcza robić odwrotnie niż rodzice, kolejnym lektura GW, następnym opinia księdza proboszcza, a są też tacy, którzy czytają myślicieli. Niektórzy idą dalej i studiują pozostawioną przez nich wiedzę. Studiowanie nie oznacza bezkrytycznego przyjmowania.
      Mam nadzieję, że Twoje ręce mają się dobrze :)

      Usuń
    7. @An-Ka
      Cieszę się, że kolejne pokolenie prawników nie łapie się bezkrytycznie drogi kariery korporacyjnej. Wykształconym po studiach to można sobie być magistrem prawa. Prawnik znaczy coś więcej :)

      Usuń
    8. @ Celsus
      Nie pamiętam gdzie była taka dyskusja na temat wykształcenia, w której niektórzy dyskutanci pieklili się, że oczekiwanie po absolwentach szkół wyższych czegoś więcej niż wiedza i umiejętności fachowe jest kaprysem, reliktem niechlubnej przeszłości , dowodem odrealnienia i snobizmem. Lejesz miód na moją duszę ! Naprawdę czytam to z ogromną przyjemnością.

      Usuń
    9. @ Celsus

      Zapłodnić umysł do rozważań o świecie może nie tylko filozofia, ale niemal każda dziedzina wiedzy. Po co mi cudze przemyślenia? Mam własne. Wiem, brzmi strasznie pyszałkowato, ale taka już jestem. ;) Nie zależy mi na polemice ze znawcami dzieł "myślicieli". Ludzie nie dzielą się na tych, którzy mają pojęcie o "Państwie" Platona oraz na kompletnych ciołków. Pomiędzy nimi znajduje się rzesza inteligentnych, ale nie zainteresowanych syceniem się cudzymi wymysłami osób.

      No właśnie - wymysłami. Nie lubię filozofii, gdyż zależy mi na PRAWDZIE. Kiedy ktoś w y m y ś l a systemy etyczne czy społeczne, wkurzam się i buntuję. Nie dla mnie ślepe podążanie za jakąkolwiek ideą. Chętnie posłucham bądź poczytam o faktach. Cudzą interpretację owych faktów mogę wziąć pod uwagę - choć nie muszę! A ocenę wydam samodzielnie. Nie muszę posiłkować się cudzymi rozważaniami.

      Albowiem samodzielnego myślenia nie uczymy się w szkole czy na studiach podczas lekcji filozofii czy etyki. Tak samo jak nie uczymy się wówczas odróżniania dobra od zła. Na tych lekcjach zapoznajemy się wyłącznie z rozważaniami innych ludzi. Być może - jak sugeruje Antydogmatyk - mogą one zostać zaaplikowane do świata rzeczywistego, ale go nie odkrywają!



      @ An-Ka

      Jeśli mamy oczekiwać od absolwentów jakiegokolwiek kierunku, żeby legitymował się czymś więcej niż wiedzą czy umiejętnościami fachowymi, to musimy odebrać wielu przybytków prawo do wydawania dyplomu, wydalić lwią część kadry, odciąć masie ludzi dostęp do studiów i - co najważniejsze - wyrobić w społeczeństwie coś takiego jak "idea studiowania".

      Usuń
    10. @Kira- nie każdy musi a wręcz nie każdy POWINIEN studiować. Studia nie powinny być egalitarne bo automatycznie stają się byle jakie. Natomiast - owszem, DOBRA szkoła pomaga w myśleniu. Ja taką szkołę pamiętam, choć oczywiście nie w wydaniu każdego nauczyciela, zdecydowanie mniejszości, ale to wystarczy, bo pomóc tym ,którym owo myślenie w domu stłumiono.

      Usuń
    11. @ An-Ka

      A co, jeśli to szkoła tłamsi myślenie?

      Usuń
    12. @Kira - cóż, do tego prowadzi nadmierny egalitaryzm. Nauczyciel ma za zadanie obecnie nie równać w górę , ale uśredniać a to w efekcie prowadzi do równania w dół.

      Usuń
    13. Szkoła tłamsi wiedzę, poczucie sprawiedliwości, samodzielność i rozwój zainteresowań, przynajmniej tak było za moich czasów. To też bardzo dobra nauka, która pozwala na przygotowanie się do życia. Dzięki niej w dorosłym życiu nie przeżywa się nadmiernych rozczarowań.

      Po co Ci cudze przemyślenia? Chociażby z tego samego powodu, z jakiego pod Twoim blogiem można komentować :) Równie dobrze można prowadzić bloga bez możliwości dodawania komentarzy. Przecież nikt z nas (mam nadzieję) nie wymaga bezkrytycznej akceptacji tego, co tu wypisujemy. Tak samo jest z filozofią, czy innymi "naukami niepotrzebnymi". Warto wiedzieć, zapoznać się, tylko się na tym zyska. Chociaż trochę coś liznąć. Oczywiście nic na siłę, jeżeli kogoś głowa boli od czytania lub uważa, że go Bozia oświeciła i należy go wyłącznie pokornie akceptować w sferze poglądów, to też nie ma problemu. Przecież czytanie przemyśleń twórców rozmaitych doktryn nie wymaga bezkrytycznej akceptacji każdej z nich (to niemożliwe) lub opowiedzenia się koniecznie za jedną. To nie dyskusja polityczna w polskim piekiełku, gdzie można być albo lemingiem z PO albo PiSowcem. A jak się nie jest ani jednym, ani drugim, to krzykacz głupieje :D

      Usuń
    14. @ Celsus

      A jeśli kogoś nie interesują cudze przemyślenia? Albo zainteresuje najwyżej jedna osoba lub konkretny temat? Czy wówczas uznasz go za bezmyślny "trybik", którego największym marzeniem jest wspinać się po korporacyjnej drabinie? Jeśli tak, to myślisz bardzo schematycznie.

      Usuń
    15. No to nic na siłę :)

      Usuń
  7. @ Celsus
    Nie poruszyłeś takiej kwestii jak elementarna przyzwoitość. A wielu adwokatów, prokuratorów i sędziów, mogłoby się takowej uczyć od pań agentek towarzyskich. Bo te ostatnie nie wszystko zrobią za pieniądze.
    Pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. @Stary Niedźwiedź - ja myślę, że elementarna przyzwoitość jest warunkiem tak oczywistym, że nie ma co o nim wspominać

      Usuń
    2. @ Stary Niedźwiedź

      Każdy zawód zaufania społecznego ma swoje czarne owce. Z reguły to o nich się pisze. Podobnie jak o księżach. Mało jest artykułów o prawych, wierzących duszpasterzach. Doniesienia prasowe skupiają się raczej na takich, którym mamona przesłoniła Ewangelię lub dopuszczają się znacznie gorszych czynów. Poruszyłeś temat na ciekawą dyskusję, jednakże ma on niewiele wspólnego z naszymi rozważaniami odnośnie konieczności studiowania nauk rzekomo nieużytecznych :)

      Usuń

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...